GIỚI THƯỢNG LƯU, GIỚI TINH HOA (Elite)

Trong lý thuyết chính trị và xã hội học, tầng lớp thượng lưu (tiếng Anh – elite, tiếng Pháp – élite, từ tiếng Latin: eligere, nghĩa là “chọn lọc” hoặc “sắp xếp” hoặc “tinh hoa”) là một nhóm nhỏ những người có quyền lực nắm giữ một lượng tài sản, đặc quyền, quyền lực chính trị hoặc kỹ năng không cân xứng trong một nhóm. Được định nghĩa bởi Từ điển Cambridge, “elite”“nhóm giàu nhất, quyền lực nhất, được giáo dục tốt nhất hoặc được đào tạo tốt nhất trong xã hội”.

Nhà xã hội học người Mỹ C. Wright Mills tuyên bố rằng các thành viên của giới thượng lưu chấp nhận đồng nghiệp của họ vị trí quan trọng trong xã hội. “Theo quy luật, họ chấp nhận nhau, hiểu nhau, cưới nhau, làm việc và suy nghĩ, nếu không cùng nhau ở ít giống nhau nhất”. Đó là một sự tồn tại được quản lý chặt chẽ trong đó giáo dục đóng một vai trò quan trọng.

Các trường đại học ở Mỹ

Các thành viên trẻ tuổi thuộc tầng lớp thượng lưu theo học tại các trường dự bị nổi tiếng, mở ra cánh cửa vào các trường đại học ưu tú, được gọi là Ivy League, bao gồm Đại học Harvard, Đại học Yale, Đại học Columbia và Đại học Princeton (trong số những trường khác) và các câu lạc bộ độc quyền tương ứng của các trường đại học, chẳng hạn như Câu lạc bộ Harvard của Boston. Những tư cách thành viên này lần lượt mở đường cho các câu lạc bộ xã hội nổi bật ở các thành phố lớn và đóng vai trò là địa điểm cho các mối liên hệ kinh doanh quan trọng.

Đặc quyền thượng lưu

Theo Mills, nam giới nhận được sự giáo dục cần thiết để có được đặc quyền thượng lưu để có được lý lịch và mối quan hệ của họ, cho phép họ gia nhập ba nhánh của quyền lực ưu tú, đó là:
Giới lãnh đạo chính trị: Mills cho rằng kể từ khi kết thúc Thế chiến II, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp đã trở nên nổi bật hơn trong tiến trình chính trị, với sự suy giảm khả năng ra quyết định tập trung của các chính trị gia chuyên nghiệp.
Giới quân sự: Ở Mills thời điểm đó, mối lo ngại ngày càng tăng về chiến tranh đã tồn tại, khiến các nhà lãnh đạo quân sự hàng đầu và các vấn đề như tài trợ quốc phòng và tuyển dụng nhân sự trở nên rất quan trọng. Hầu hết các nhà lãnh đạo và chính trị gia nổi bật nhất của công ty đều là những người ủng hộ mạnh mẽ cho chi tiêu quân sự.
Tầng lớp doanh nghiệp: Theo Mills, vào những năm 1950, khi quân đội được chú trọng rõ rệt, chính các nhà lãnh đạo doanh nghiệp làm việc với các sĩ quan quân đội nổi tiếng là những người chi phối việc phát triển các chính sách. Hai nhóm này có xu hướng hỗ trợ lẫn nhau.

Theo Mills, giới thượng lưu cai trị ở Hoa Kỳ chủ yếu thu hút các thành viên từ các nhà lãnh đạo chính trị, bao gồm cả tổng thống, và một số thành viên nội các chủ chốt, cũng như các cố vấn thân cận, các chủ sở hữu và giám đốc công ty lớn cũng như các sĩ quan quân đội cấp cao. Các nhóm này đan xen với nhau và giới thượng lưu có xu hướng luân chuyển từ khu vực này sang khu vực khác, củng cố quyền lực trong quá trình này.

Không giống như giai cấp thống trị (ruling class), một hình thái xã hội dựa trên di sản và các mối quan hệ xã hội, tầng lớp quyền lực được đặc trưng bởi các cơ cấu tổ chức thông qua đó họ đạt được sự giàu có. Theo Mills, tầng lớp quyền lực đã trỗi dậy từ “sự tái tổ chức quản lý của các tầng lớp sở hữu thành tầng lớp thống nhất ít nhiều của những người giàu có trong doanh nghiệp”. Trong sách giáo khoa xã hội học của G. William Domhoff, Ai Thống Trị Nước Mỹ? (Who Rules America?) trong các ấn bản khác, ông làm rõ thêm sự khác biệt trong hai thuật ngữ: “Toàn thể tầng lớp thượng lưu không cầm quyền. Thay vào đó, sự cai trị của giai cấp được thể hiện thông qua hoạt động của nhiều tổ chức, cơ quan khác nhau… Những người lãnh đạo trong tầng lớp thượng lưu tham gia cùng với các nhân viên cấp cao trong các tổ chức mà họ kiểm soát để tạo nên cái gọi là tầng lớp quyền lực (power elite)”.

Nhà lý thuyết Marxist Nikolai Bukharin đã dự đoán lý thuyết tinh hoa (elite theory) trong tác phẩm năm 1929 của ông, Chủ nghĩa đế quốc và Kinh tế Thế giới: “Quyền lực nhà nước ngày nay không là gì khác ngoài một công ty có quyền lực to lớn của các doanh nhân, thậm chí được lãnh đạo bởi chính những người nắm giữ các vị trí hàng đầu trong ngành ngân hàng và các văn phòng hợp tác”.

Tầng lớp quyền lực

Tầng lớp quyền lực (power elite) là một thuật ngữ được Mills sử dụng để mô tả một nhóm cá nhân tương đối nhỏ, có mối liên hệ lỏng lẻo, những người thống trị việc hoạch định chính sách của Mỹ. Nhóm này bao gồm giới tinh hoa quan liêu, doanh nghiệp, trí thức, quân đội, truyền thông và chính phủ, những người kiểm soát các thể chế chính ở Hoa Kỳ và có ý kiến ​​cũng như hành động ảnh hưởng đến quyết định của các nhà hoạch định chính sách. Cơ sở để trở thành thành viên của giới tinh hoa quyền lực là quyền lực thể chế, cụ thể là vị trí có ảnh hưởng trong một tổ chức công hoặc tư nhân nổi bật. Một nghiên cứu về giới tinh hoa doanh nghiệp Pháp đã chỉ ra rằng tầng lớp xã hội tiếp tục có ảnh hưởng trong việc xác định ai tham gia nhóm ưu tú này, với những người thuộc tầng lớp trung lưu thượng lưu có xu hướng thống trị. Một nghiên cứu khác (xuất bản năm 2002) về giới tinh hoa quyền lực ở Hoa Kỳ dưới thời chính quyền của Tổng thống George W. Bush (tại chức 2001-2009) đã xác định 7.314 vị trí quyền lực trong thể chế bao gồm 5.778 cá nhân. Một nghiên cứu sau này về xã hội Hoa Kỳ đã ghi nhận các đặc điểm nhân khẩu học của nhóm ưu tú này như sau:

Tuổi

Lãnh đạo doanh nghiệp ở độ tuổi khoảng 60; người đứng đầu các quỹ, luật pháp, giáo dục và các tổ chức dân sự ở độ tuổi khoảng 62; nhân viên chính phủ ở độ tuổi khoảng 56.

Giới tính

Đàn ông đóng góp khoảng 80% trong lĩnh vực chính trị, trong khi phụ nữ chỉ đóng góp khoảng 20% ​​trong lĩnh vực này. Trong mệnh giá kinh tế, tính đến tháng 10/2017, chỉ có 32 (6,4%) trong số CEO Fortune 500 là phụ nữ.

Dân tộc

Ở Mỹ, người Anglo-Saxon da trắng thống trị trong tầng lớp quyền lực. Trong khi những người theo đạo Tin lành chiếm khoảng 80% các nhà lãnh đạo doanh nghiệp hàng đầu, thì khoảng 54% thành viên Quốc hội thuộc bất kỳ sắc tộc nào cũng là người theo đạo Tin lành. Tính đến tháng 10/2017, chỉ có 4 (0,8%) CEO trong Fortune 500 là người Mỹ gốc Phi. Với tỷ lệ thấp tương tự, tính đến tháng 10/2017, 10 (2%) CEO trong Fortune 500 là người gốc Latinh và 10 (2%) là người châu Á.

Giáo dục

Gần như tất cả các nhà lãnh đạo đều có trình độ đại học, trong đó gần một nửa tốt nghiệp với bằng cấp cao. Khoảng 54% lãnh đạo các doanh nghiệp lớn và 42% giới thượng lưu trong chính phủ chỉ tốt nghiệp từ 12 trường đại học danh tiếng với.

Câu lạc bộ xã hội

Hầu hết những người nắm giữ các vị trí cao nhất trong tầng lớp quyền lực đều có tư cách thành viên độc quyền của một hoặc nhiều câu lạc bộ xã hội. Khoảng một phần ba thuộc về một số ít câu lạc bộ đặc biệt có uy tín ở các thành phố lớn như London, Thành phố New York, Chicago, Boston và Washington, D.C.

Tác động đến nền kinh tế

Vào những năm 1970, một loạt chính sách có tổ chức đã thúc đẩy việc giảm thuế, đặc biệt là đối với những người giàu có, và mạng lưới an sinh phúc lợi ngày càng bị xói mòn. Bắt đầu với đạo luật vào những năm 1980, cộng đồng ngân hàng giàu có đã vận động thành công để giảm bớt quy định. Phạm vi vốn tài chính và xã hội rộng rãi mà tầng lớp quyền lực có thể tiếp cận mang lại cho các thành viên của họ ảnh hưởng nặng nề trong việc ra quyết định kinh tế và chính trị, cho phép họ tiến tới đạt được kết quả mong muốn. Nhà xã hội học Christopher Doob đưa ra một giả thuyết thay thế, nói rằng những cá nhân ưu tú này sẽ coi mình là người giám sát nền kinh tế quốc gia. Cũng đánh giá cao rằng việc tập trung vượt ra ngoài lợi ích nhóm của họ không chỉ là đạo đức mà còn là một điều cần thiết thực tế. Làm như vậy hy vọng sẽ giảm bớt được nhiều tình trạng tàn phá khác nhau ảnh hưởng đến số lượng lớn công dân kém giàu có hơn.

Chính trị toàn cầu và quyền bá chủ

Mills xác định rằng có “lõi bên trong” của tầng lớp quyền lực bao gồm các cá nhân có khả năng di chuyển từ vị trí quyền lực thể chế này sang vị trí quyền lực thể chế khác. Do đó, họ có kiến ​​thức và mối quan tâm sâu rộng trong nhiều tổ chức có ảnh hưởng, và như Mills mô tả, họ là “người trung gian chuyên nghiệp trong các vấn đề kinh tế, chính trị và quân sự”. Không ngừng nghỉ sự mở rộng của chủ nghĩa tư bản (capitalism) và toàn cầu hóa sức mạnh kinh tế và quân sự, ràng buộc các nhà lãnh đạo của tầng lớp quyền lực vào các mối quan hệ phức tạp với quốc gia trạng thái tạo ra sự phân chia giai cấp trên quy mô toàn cầu. Nhà xã hội học Manuel Castells viết trong Sự trỗi dậy của xã hội mạng (The Rise of the Network Society) rằng toàn cầu hóa đương đại không có nghĩa là “mọi thứ trong nền kinh tế toàn cầu đều mang tính toàn cầu”. Vì vậy, nền kinh tế toàn cầu trở nên đặc trưng bởi sự bất bình đẳng xã hội cơ bản về “mức độ hội nhập, tiềm năng cạnh tranh và chia sẻ của những lợi ích từ tăng trưởng kinh tế”. Castells trích dẫn một loại “chuyển động kép” một mặt, “các phân khúc lãnh thổ và con người có giá trị” trở thành “được liên kết trong các mạng lưới tạo ra giá trị và chiếm đoạt của cải toàn cầu”, trong khi mặt khác, “mọi thứ và mọi người” không được các mạng lưới lâu đời đánh giá cao sẽ bị “tắt… và cuối cùng bị loại bỏ”. Những diễn biến này cũng khiến nhiều nhà khoa học xã hội khám phá về mặt thực nghiệm khả năng xuất hiện của một xã hội gắn kết và xuyên quốc gia mới giai cấp ở trên cùng của bậc thang xã hội: tầng lớp thượng lưu toàn cầu Nhưng cuối cùng thì những tác động trên diện rộng của chủ nghĩa tư bản toàn cầu ảnh hưởng đến mọi người trên hành tinh khi các nền kinh tế trên thế giới ngày càng phụ thuộc vào hoạt động của thị trường tài chính, công nghệ, thương mại và lao động toàn cầu./.

Bài viết được đề xuất

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *